3. Liturgia Eucharystyczna

 

„W czasie Ostatniej Wieczerzy Chrystus ustanowił ofiarę i ucztę paschalną, w której ofiara krzyża stale uobecnia się w Kościele, ilekroć kapłan reprezentujący Chrystusa Pana czyni to samo, co sam Pan uczynił i co polecił uczniom czynić na swoją pamiątkę.”
OWMR 72

a) Przygotowanie darów, okadzenie, lavabo

Po modlitwie powszechnej rozpoczyna się pieśń na przygotowanie darów. Jest to moment, aby na ołtarz ministranci przynieśli:

  • Mszał Rzymski otwarty na Liturgię Eucharystyczną (druga stała zakładka mszału);
  • mikrofon;
  • kielich (z puryfikaterzem, pateną z hostią, palką, korporałem i welonem);
  • patenę z hostią (jeśli nie została zaniesiona w kielichu);
  • puszki (jeśli będą potrzebne).

Jeśli jest przewidywana procesja z darami, wtedy, w czasie, gdy ministranci przygotowują ołtarz, inni ministranci udają się z celebransem na stopnie przed prezbiterium, aby odebrać od celebransa złożone na jego ręce dary ofiarne. Umieszcza się je na przygotowanym wcześniej stoliku przed ołtarzem.

Warto wiedzieć!

Przyniesioną w darach patenę z hostią powinien sam celebrans zanieść na ołtarz. Jeśli jednak zdarzy się tak, że patenę z chlebem odbierze któryś z ministrantów, to nie powinien on jej kłaść na korporale, ale podać do rąk celebransowi, gdy ten podejdzie już do ołtarza.

Teraz jest czas na przygotowanie kielicha. W tym celu ministrant podchodzi do celebransa z winem i wodą. Najpierw podajemy wino, później wodę.

Po przygotowaniu darów jest czas na okadzenie darów, krzyża, ołtarza, kapłana i ludu, „aby w znakach wyrazić, że ofiara i modlitwa Kościoła wznosi się przed oblicze Boga jak kadzidło”. Kapłana okadza się „dla uczczenia jego świętej posługi”, a lud „z racji jego godności wynikającej z chrztu” (OWMR 75).

Okadzenie wygląda podobnie jak podczas pozdrowienia ołtarza (na początku Mszy świętej) z tą różnicą, że po obejściu ołtarza celebrans oddaje kadzidło ministrantowi (lub ceremoniarzowi), aby ten okadził kapłana, a następnie – wychodząc na środek na stopień prezbiterium – cały lud. Przed okadzeniem kapłana i ludu ministrant powinien się skłonić na znak czci.

Warto wiedzieć!

W momencie okadzania kapłana przez ministranta wszyscy powinni powstać!

Teraz mogą do celebransa podejść ministranci z wodą, tacką i ręczniczkiem, aby obmyć ręce kapłana. Powinno się to odbywać przy boku ołtarza.

b) Modlitwa eucharystyczna

„Teraz rozpoczyna się Modlitwa eucharystyczna, czyli modlitwa dziękczynienia i uświęcenia, która jest ośrodkiem i szczytem całej celebracji.”
(OWMR 78)

Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego proponuje dobrze podzieloną strukturę modlitwy eucharystycznej, którą wykorzystamy w tym poradniku, aby uczynić go jak najbardziej czytelnym i syntetycznym.

(b – 1) Dziękczynienie (prefacja)

„Kapłan w imieniu całego świętego ludu wielbi Boga Ojca i składa Mu dziękczynienie za całe dzieło zbawienia lub za jakiś szczególny jego aspekt, zależnie od różnorodności dnia, święta lub okresu.”
(OWMR 79)

Ta część ME (Modlitwy Eucharystycznej) rozpoczyna się dialogiem („K. Pan z wami. W. I z duchem twoim. K. W górę serca. W. Wznosimy je do Pana. …”), po którym następuje prefacja (najczęściej rozpoczynająca się od słów: „Zaprawdę, godne to i sprawiedliwe…”).

W tym czasie powinni przygotować się do wyjścia ministranci kadzidła i łódki – muszą rozpalić węgielek.

(b – 2) Aklamacja (Sanctus – Święty)

„Całe zgromadzenie, łącząc się z mocami niebios, śpiewa Święty.”
(OWMR 79)

W kościele rozbrzmiewa śpiew „Święty, Święty, Święty…”, w czasie którego następują dwie czynności liturgiczne wykonywane przez ministrantów:

  1. Ministranci kadzidła i łódki z trzecim ministrantem wychodzą na stopień przed ołtarz. Ministrant zasypuje kadzidło, po czym razem klękają, a turyferariusz przekazuje trybularz ministrantowi, który zasypywał.
  2. Ministrant (lub dwóch) musi rozdać kapłanom koncelebrującym książeczki, w których są spisane teksty modlitw eucharystycznych. Najlepiej rozdać książeczki wszystkim kapłanom koncelebrującym, ale jeśli jest ich dużo, można rozdać tylko dwóm (lub czterem, jeśli celebrans wybierze pierwszą ME). W tym celu ministrant bierze odpowiednią ilość książeczek (wcześniej przygotowanych) i idzie z nimi za ołtarz (za kapłanów), kłania się i rozdaje książeczki zaczynając od prawej strony celebransa, podając je zza prawego ramienia kapłana. Po rozdaniu znów czyni ukłon w stronę ołtarza i może wrócić na miejsce.

(b – 3) Epikleza

„Kościół błaga o zesłanie mocy Ducha świętego, aby dary złożone przez ludzi zostały konsekrowane, czyli stały się Ciałem i Krwią Chrystusa…”
(OWMR 79
)

W tej części musi zachować czujność ministrant odpowiedzialny za dzwonki, aby zabrzmiały one w odpowiednim momencie. Trudność często sprawia fakt, że słowa epiklezy różnią się w poszczególnych modlitwach eucharystycznych, których przecież jest aż dziesięć! Nie sposób zapamiętać tekstów wszystkich ME tylko po to, aby zadzwonić dzwonkami w odpowiednim momencie J.

Co jednak łączy wszystkie ME w tym punkcie? – Zawsze kończą się tym samym gestem celebransa, czyli wyciągnięciem rąk nad darami! W tym właśnie momencie należy zadzwonić dzwonkami, aby dać sygnał ludowi, że należy zmienić pozycję, czyli w tym przypadku uklęknąć.

W sensie ścisłym gest wyciągniętych rąk celebransa nad darami należy już do kolejnego etapu ME, czyli do konsekracji…

(b – 4) Opowiadanie o ustanowieniu i konsekracja

„Poprzez słowa i czynności Chrystusa dokonuje się Ofiara, jaką sam Chrystus ustanowił podczas Ostatniej Wieczerzy…”
(OWMR 79)

W tej części ME ze strony służby ołtarza wymaga się, aby podczas ukazania postaci eucharystycznych (Ciała i Krwi Chrystusa) zadzwonili gongiem oraz wykonali kadzenie.

W tym celu ministranci kadzidła i łódki wraz z trzecim ministrantem (ustawieni już przed ołtarzem od śpiewu Sanctus) okadzają podniesione tak Ciało jak i Krew Chrystusa trzema rzutami trybularza w ich kierunku. Zobacz to na schemacie:

Jednocześnie, w czasie podniesienia Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa, ministrant uderza trzykrotnie w gong:

  • pierwszy raz, gdy kapłan podnosi Ciało i Krew;
  • drugi raz, gdy jest już uniesione;
  • trzeci raz, gdy kapłan opuszcza Je już na ołtarz.

Następnie, gdy kapłan przyklęknie, ministrant dzwoni dzwonkami, aby oznajmić ludowi, że należy już powstać.

Warto wiedzieć!

To dźwięk dzwonków przede wszystkim informuje nas o tym, że należy zmienić pozycję. Nie czekajmy więc ze wstaniem po przeistoczeniu, aż kapłan rozpocznie jedną z aklamacji (np. „Tajemnica wiary”), ale róbmy to wcześniej – równo z dźwiękiem dzwonków, aby nie rozpraszać się tym podczas odpowiedzi na aklamację. Żadna czynność liturgiczna nie powinna się przecież nachodzić na inną!

Teraz następują kolejne części modlitwy eucharystycznej: anamneza i ofiarowanie. W tym czasie nie wymaga się niczego od służby ołtarza. Ministranci mogą jedynie przygotować mikrofon bezprzewodowy, aby zaraz podejść z nim do kapłanów koncelebrujących.

(b – 5) Modlitwy wstawiennicze

Są to modlitwy, przez które kapłani proszą za Kościołem ziemskim, „za wszystkich jego członków żywych i umarłych”.

W tej części ME modlitwy ze Mszału odczytują kapłani koncelebrujący (oznaczeni w Mszale symbolem: 1K, 2K, a w pierwszej ME dodatkowo 3K i 4K). 1K oznacza kapłana stojącego po prawej stronie celebransa, a 2K – kapłana stojącego po lewej stronie celebransa. Należy podejść do nich z mikrofonem bezprzewodowym, aby bez większego zamieszania mogli oni odczytać przeznaczone (oznaczone) dla nich modlitwy ze Mszału.

Aby się w tym nie pomylić, wystarczy śledzić czytany przez kapłana tekst i przyjrzeć się symbolom 1K, 2K.

Do kapłana należy podejść z mikrofonem z jego prawej strony.

(b – 6) Końcowa doksologia

Ostatnią częścią ME jest doksologia końcowa. „Wyraża ona uwielbienie Boga”. Jest ona śpiewana przez wszystkich koncelebrujących i w czasie jej wykonywania celebrans trzyma podniesioną patenę z hostią i kielich.

Kończy ją odpowiedź ludu: „Amen”. Kończy to jednocześnie modlitwę eucharystyczną, co oznacza, że należy już odebrać od kapłanów koncelebrujących książeczki z tekstami ME. Książeczki odbiera się odwrotnie niż podaje, bowiem należy tym razem podejść do kapłana z jego lewej strony, a przechodząc przez środek ołtarza należy przyklęknąć, aby oddać cześć prawdziwemu Ciału i Krwi Chrystusa.